Hicrî Takvim ve Ezanî Saat

Sayfanın başındaki “Bugün” kartı, Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kullandığı ölçüte göre bugünün hicrî tarihini otomatik gösterir; yanında Suudi Arabistan’ın Ümmü’l-Kurâ takvimi ve hesâbî (aritmetik) takvim de yer alır. Hicrî gün akşam ezanıyla başladığı için dinî açıdan yeni gün, bir önceki akşamdan itibaren sayılır.

Türkiye, 2016’da İstanbul’da yapılan Uluslararası Hicrî Takvim Birliği Kongresi’nin kabul ettiği ölçütü uygular: Dünya üzerinde herhangi bir yerde, gün batımında Ay ile Güneş arasındaki açı (istitâle) en az 8° ve Ay’ın ufuktan yüksekliği en az 5° olursa ve bu durum 00:00 UTC’den önce gerçekleşirse ertesi gün yeni ay başlar. Hesaplayıcımız bu ölçütle 1900–2101 yıllarını hesaplamış; 2017–2026 arasındaki 30 Ramazan, Şevval ve Zilhicce başlangıcının tamamı Diyanet’in ilan ettiği tarihlerle aynı çıkmıştır.

Suudi Arabistan resmî işlerde Ümmü’l-Kurâ takvimini kullanır; Ramazan ve bayram gibi dinî ay başları ise orada ayrıca hilal gözlemiyle ilan edilir. Türkiye ise yukarıdaki astronomik ölçütü önceden uygular. Ölçütler farklı olduğu için ay başları zaman zaman bir gün ayrılabilir.

Ezanî saatte gün güneşin batışıyla başlar ve akşam vakti saat 12 kabul edilir; gece ve gündüz 12’şer saat olarak sayılır. Bu yüzden öğle, ikindi gibi vakitlerin ezanî saati mevsime göre değişir. Osmanlı’da cami ve kule saatleri ezanî saate göre ayarlanırdı; Türkiye’de 1925’te alafranga (vasatî) saat resmen kabul edildi.

Rûmî (Malî) takvim, Osmanlı Devleti’nde 1840’tan itibaren malî işlerde kullanılan güneş takvimidir. Jülyen takvimine dayanır, yıl başı Mart’tır ve yıl sayısı hicrî yıla yakın tutulmuştur. 1917’de 13 günlük fark kaldırılarak Milâdî takvimle aynı güne getirildi; 1918’den itibaren Rûmî yıl = Milâdî yıl − 584 oldu. 1 Ocak 1926’dan itibaren Milâdî takvim tek resmî takvimdir.

Osmanlı halk takviminde yıl iki mevsime ayrılırdı: Rûz-ı Hızır (Hıdrellez) Jülyen 23 Nisan’da, bugünkü takvimle 6 Mayıs’ta başlayan yaz yarısı; Rûz-ı Kâsım Jülyen 26 Ekim’de, bugünkü takvimle 8 Kasım’da başlayan kış yarısıdır. Takvim yapraklarında “Rûz-ı Hızır 84” gibi gün sayısı yazılırdı.

Diyanet’in yöntemine göre: imsak, Güneş ufkun 18° altındayken; yatsı 17° altındayken; ikindi, bir cismin gölgesi kendi boyu ile öğle gölgesinin toplamına eşit olduğunda (asr-ı evvel) başlar. Güneş vaktine −7, öğleye +5, ikindiye +4, akşama +7 dakika temkin eklenir. Sonuçlar Diyanet takvimiyle en fazla 1 dakika farklılık gösterebilir; ibadet için resmî takvimi esas alınız.