BalatHaliç kıyısında beş yüz yıllık bir mahalle
Bizans sarayının gölgesinde doğan, Osmanlı döneminde Yahudi, Rum, Ermeni, Bulgar ve Müslüman komşuların yan yana yaşadığı Balat; sinagogları, kiliseleri, camileri ve renkli evleriyle İstanbul'un en çok fotoğraflanan semtlerinden biri. Aşağıda mahallenin kısa tarihini, haritada işaretli bir yürüyüş rotasını ve görülecek yerleri bulacaksınız.
Not: Halk arasında "Balat" denen semt, resmî Balat Mahallesi sınırından daha geniştir; komşu Fener, Ayvansaray ve Tahta Minare mahallelerini de kapsar. Rota bu yüzden sınırın biraz dışına taşar.
Balat'ın Kısa Tarihi
- Bizans
Adının, yakınındaki Blakhernai Sarayı'ndan ötürü Rumca palation (saray) sözcüğünden geldiği düşünülür. Semt, surların Haliç'e indiği köşede, saray mahallesinin eteğindedir.
- 13.–14. yüzyıl
Blakhernai saray kompleksinin parçası olan Porfirogenitus Sarayı — bugünkü Tekfur Sarayı — inşa edilir.
- 1456–1587
Fetihten sonra Rum Ortodoks Patrikhanesi, bugün Fethiye Camii olan Pammakaristos Kilisesi'ne yerleşir.
- 15. yüzyıl sonu
II. Bayezid'in, İspanya'dan sürülen (1492) Yahudilere kapılarını açmasıyla Balat büyük bir Yahudi mahallesine dönüşür. Ohri, Yambol, Kastorya gibi Balkan şehirlerinden gelen cemaatler kendi sinagoglarını kurar: Ahrida, Yanbol, Kastorya.
- 1562
Mimar Sinan'ın küçük eserlerinden Ferruh Kethüda Camii yapılır.
- 1591
III. Murad, Pammakaristos Kilisesi'ni camiye çevirir ve Gürcistan–Azerbaycan fethinin anısına Fethiye adını verir. Patrikhane bir süre sonra Fener'deki Aya Yorgi'ye taşınır.
- 1666
Sabetay Sevi kendi öğretisini Ahrida Sinagogu'nda ilan eder.
- 1719
Tekfur Sarayı'nda İznik çinilerini andıran çiniler üreten bir atölye kurulur; yaklaşık bir yüzyıl çalışır.
- Yangınlar
Ahşap evlerin sık dizildiği semt yüzyıllar boyunca büyük yangınlar görür; 1729 yangını İstanbul'un yaklaşık sekizde birini kül eder.
- 1881–1883
Halkın "Kırmızı Mektep" dediği Fener Rum Lisesi'nin bugünkü binası, mimar Konstantinos Dimadis'in projesiyle yükselir.
- 1898
Parçaları Viyana'da dökülen yaklaşık 500 tonluk prefabrik demirden kurulan Sveti Stefan Bulgar Kilisesi açılır. Bir yıl sonra, 1899'da Or-Ahayim Hastanesi hizmete girer.
- 20. yüzyıl
Gayrimüslim nüfusun büyük bölümü semtten ayrılır; yerlerine çoğunlukla Anadolu'dan gelen aileler yerleşir.
- 2018 ve sonrası
Demir Kilise uzun bir restorasyonun ardından yeniden açılır. Renkli evler, kafeler ve sanat atölyeleriyle Balat, İstanbul'un en çok gezilen semtlerinden biri olur.
Balat'ta Görülecek Yerler
Rota Fener'deki Patrikhane'den başlar, Haliç'e paralel sokaklardan geçip Ferruh Kethüda Camii'nde biter. Duraklar arası yürüme toplam yaklaşık 30 dakika; ziyaretlerle birlikte 2–3 saat ayırın. Bir karta dokunursanız haritada o yer gösterilir.
Yakın Çevrede
Pratik Bilgiler
⛴ Ulaşım
Şehir Hatları'nın Haliç vapurları Fener ve Balat iskelelerine uğrar. Eminönü'den Eyüp yönüne Haliç sahilinden giden otobüslerle de gelinir. Sahil yolundan semtin içine birkaç dakikada yürünür.
🕍 İbadethaneler
Cami, kilise ve sinagoglar ibadet yeridir; uygun kıyafetle ve ibadet saatlerine dikkat ederek girin. Sinagogları gezmek için çoğu zaman önceden izin ve randevu gerekir.
📷 Fotoğraf
Renkli evlerin önünde fotoğraf çekmek serbest; ancak evlerin çoğunda insanlar yaşıyor. Kapı önlerini ve pencereleri kapatmamaya, sakinlerin izni olmadan yakın çekim yapmamaya özen gösterin.
👟 Yürüyüş
Sokaklar dik ve arnavutkaldırımlı; rahat ayakkabı giyin. Merdivenli Yokuş'un basamakları ıslakken kaygan olabilir.
Bu Mahallenin Haritası
Haritanı Kendin Seç
Balat'ın sokak haritasını istediğiniz ölçüde kendiniz çerçeveleyin, önizlemeyi ücretsiz indirin; baskıya biz hazırlayalım.
Haritayı aç →Mahalle Hatıra Posteri
Doğduğunuz, büyüdüğünüz ya da ilk evinizin olduğu mahalle: adı, koordinatı ve sevdiğiniz bir notla; köşesindeki QR kod bu sayfaya açılır. Hediye için ideal.
WhatsApp'tan sor →
Fatih İlçe Haritası
Balat dahil Fatih'in bütün mahalleleri, cadde ve sokakları, resmî daireleri: 188×150 cm duvar haritası.
Haritaya git →Kaynaklar
- Konumlar, mahalle sınırı ve yürüyüş rotası: © OpenStreetMap katkıda bulunanlar (ODbL); rota hesaplaması FOSSGIS / OSRM.
- Tarih bilgileri: Balat, Sveti Stefan Kilisesi, Fener Rum Lisesi, Tekfur Sarayı, Pammakaristos (Fethiye).
- Fotoğraflar: Wikimedia Commons; her fotoğrafın altında çekenin adı ve lisansı yazılıdır, fotoğrafa tıklayınca kaynak sayfası açılır. "Temsilî" işaretli fotoğraf o noktanın kendisi değil, mahalleden genel bir görünümdür.
- Ziyaret saatleri ve izin koşulları değişebilir; gitmeden önce ilgili kurumdan teyit edin.
Kendi Mahallenizin Haritası
Her mahallenin bir hikâyesi var. Sizin mahallenizi ölçünüze ve zevkinize göre hazırlayalım.